Tiết kiệm nước cho ruộng lúa không có nghĩa là để ruộng khô càng lâu càng tốt. Phương pháp tưới ngập khô xen kẽ (AWD) được nghiên cứu và hướng dẫn bởi IRRI, nhưng cần điều kiện kiểm soát nước phù hợp và theo dõi mực nước thực tế.
Khác gì với giữ nước ngập liên tục?
AWD cho phép mặt ruộng có thời gian không ngập nước giữa các lần tưới. Người làm ruộng theo dõi nước trong ống quan sát đặt trong đất; khi mực nước xuống đến ngưỡng hướng dẫn, mới cấp nước trở lại. Mục đích là giảm nước tưới mà không gây stress không cần thiết cho lúa.
Không áp dụng máy móc mọi giai đoạn
Giai đoạn nhạy cảm của cây, đất không chủ động nước, ruộng phèn hoặc điều kiện thời tiết cực đoan có thể đòi hỏi quản lý riêng. Hướng dẫn quốc tế đưa ra nguyên tắc, còn quyết định tại ruộng cần phù hợp điều kiện địa phương và chương trình kỹ thuật đang triển khai.
Theo dõi bằng mực nước thay vì cảm giác
Chỉ nhìn mặt ruộng se khô có thể chưa phản ánh tình trạng nước trong đất. Nếu tham gia mô hình AWD, hãy được hướng dẫn lắp ống quan sát, ghi ngày tưới và lượng nước, theo dõi sinh trưởng để điều chỉnh kịp.
AWD không phải cứ để ruộng khô
Nhiều người nghe “tưới ngập khô xen kẽ” rồi hiểu đơn giản là cứ rút nước cho ruộng khô hẳn, đến khi thấy đất nứt mới bơm lại. Cách hiểu này có thể rủi ro nếu ruộng không chủ động nước hoặc đúng giai đoạn lúa nhạy cảm. AWD theo hướng dẫn của IRRI dùng quan sát mực nước và quản lý tưới có kiểm soát, không phải để cây chịu hạn tùy ý. Hiệu quả phụ thuộc hệ thống thủy lợi, đất, thời tiết, giai đoạn sinh trưởng và khả năng giám sát thường xuyên.
Theo dõi ống nước và lịch cấp nước
Nên trao đổi cán bộ thủy nông hoặc kỹ thuật địa phương trước khi áp dụng. Với ruộng phù hợp, người thực hiện có thể sử dụng ống quan trắc mực nước theo hướng dẫn IRRI và ghi ngày tưới, ngày mực nước hạ và thời gian bơm trở lại. Hướng dẫn IRRI nêu ngưỡng tham khảo khi nước trong ống xuống khoảng 15 cm dưới mặt đất trước khi tưới lại trong điều kiện phù hợp; nhưng ngưỡng đó không phải chỉ dẫn áp dụng mù quáng ở mọi giai đoạn hay mọi chân ruộng. Lúc lúa trổ và các thời kỳ nhạy cảm cần quản lý nước thận trọng theo khuyến cáo chuyên môn.
Đầu kênh và cuối kênh không giống nhau
Một thửa ruộng gần đầu kênh có thể cấp nước ngay khi cần, trong khi thửa cuối kênh thường phải chờ lịch bơm chung. Chỉ ruộng đầu kênh chủ động nước mới có điều kiện thử nghiệm AWD an toàn hơn; ruộng cuối kênh không nên sao chép lịch đó. Nếu tổ chức theo nhóm cánh đồng, nên thống nhất lịch bơm, vị trí theo dõi và người ghi chép. Khi so hiệu quả, cần nhìn cả lượng nước, chi phí bơm, năng suất và biến động sâu bệnh; đừng chỉ nhìn số lần bơm ít hơn.
Thống nhất lịch tưới trong cùng cánh đồng
Nếu cả cánh đồng dùng chung trạm bơm, việc theo dõi nước phải được thống nhất giữa các hộ. Có ruộng ở đầu kênh thấy đủ nước nhưng cuối kênh lại thiếu, nên ghi mực nước đại diện ở vài vị trí. Trước khi thay lịch tưới, cần xem khả năng điều tiết và cách xử lý khi mưa lớn bất ngờ, nước mặn vào nguồn hoặc máy bơm hỏng. Người phụ trách đo nên ghi ngày, giờ và ảnh ống theo dõi để hạn chế nhầm lẫn. Một thay đổi nhỏ có kiểm soát trên vài thửa là cách học an toàn hơn so với đồng loạt để nước hạ theo lịch cố định. Sau vụ thử, so tổng lượng bơm, chi phí dầu/điện, số lần tưới, năng suất và công lao động. Nếu không đo được những chỉ tiêu đó, rất khó khẳng định kỹ thuật đã tiết kiệm được bao nhiêu. AWD cũng không thay sự cần thiết phải giữ mặt ruộng và bờ bao trong trạng thái đủ an toàn.
Những thời điểm phải thận trọng hơn
Trước mùa khô hoặc thời điểm có nguy cơ xâm nhập mặn, nguồn nước tưới phải được xem xét riêng. Nếu nước đến chậm hoặc gặp thời tiết cực đoan, cần dừng thử nghiệm và tham khảo khuyến cáo kỹ thuật. Những bài đăng hứa chắc chắn giảm một tỷ lệ chi phí hoặc tăng năng suất cho mọi ruộng là thiếu căn cứ. AWD là giải pháp quản lý nước có điều kiện áp dụng, không thay cho kế hoạch giống, phân bón và bảo vệ thực vật. Đối với một chân ruộng chưa có dữ liệu, thử quy mô nhỏ và theo dõi sát là cách thận trọng hơn.
Việc có thể làm ngay trong tuần này
- Chỉ áp dụng khi kiểm soát được nguồn nước.
- Không để ruộng thiếu nước ở giai đoạn nhạy cảm.
- Đo và ghi lại mực nước theo hướng dẫn kỹ thuật.
Hỏi nhanh – đáp gọn
AWD có nghĩa làm ruộng khô nứt?
Không. Đây là quản lý chu kỳ tưới có theo dõi mực nước.
Có thể dùng mốc 15 cm cho mọi giai đoạn?
Không nên; phải tuân thủ hướng dẫn đầy đủ và điều kiện địa phương.
Cần đo gì để đánh giá?
Mực nước, lịch tưới, lượng bơm, năng suất và tình trạng cây theo giai đoạn.
Bà con nên xem hướng dẫn gốc của IRRI và hỏi cán bộ khuyến nông trước khi thay đổi lịch tưới. Một phương pháp tốt chỉ hiệu quả khi đúng điều kiện.
Đọc thêm trên 2Lúa
Sổ tay nhà nông · Thời tiết nông nghiệp
